Download yonetim_564_İs bankası PDF

Titleyonetim_564_İs bankası
File Size11.3 MB
Total Pages924
Document Text Contents
Page 1

17. ULUSAL 
YÖNETİM VE ORGANİZASYON 

KONGRESİ 

 
BİLDİRİLER KİTABI 

 
Yayına Hazırlayanlar 

Prof. Dr. Ömer TORLAK 

Yrd. Doç. Dr. Erkan ERDEMİR 

Yrd. Doç. Dr. Özlem UZUN 

Yrd. Doç. Dr. Sıtkı ÇORBACIOĞLU 

 
 
 

Düzenleyen 

ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ  

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ 

İŞLETME BÖLÜMÜ 

 
 
 

21‐23 MAYIS 2009 

ESKİŞEHİR

Page 2

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Yayınları No:  162 

 
 

 
Bu  kitabın basım,  yayım  ve  satış hakları  Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’ne 
aittir. Bütün hakları saklıdır. 
 
Kitabın  tümü  ya  da  bölümü/bölümleri  Eskişehir  Osmangazi  Üniversitesi’nin 
yazılı  izni olmadan elektronik, optik, mekanik ya da diğer yollarla basılamaz, 
çoğaltılamaz ve dağıtılamaz. 
 
 
 
Copyright 2009 by Eskisehir Osmangazi University. All rights reserved. 
 
No  part  of  this  book  may  be  printed,  reproduced  or  distributed  by  any 
electronical,  optical,  mechanical  or  other  means  without  the  written 
permission of Eskisehir Osmangazi University. 
 

 
Kapak Düzeni:  

Cemalettin YILDIZ 
 
 

Tasarım‐Dizgi:  
Erkan ERDEMİR 

 
 

ISBN 
978‐975‐7936‐64‐0 

 
 

1. Baskı 
 

Kahraman Neşriyat Ofset San. Tic. Ltd. Şti. (Sertifika No: 12084) 
  Yüzyıl Mah. Matbaacılar Cad. Atahan No: 34 K: 4 

  Bağcılar/İstanbul (0‐212) 629 00 01 
2009

Page 462

17. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi 21‐23 Mayıs 2009 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İşletme Bölümü 

 

 

434 

2.Yöntem 
Derinlemesine betimleme yöntemi  ile Taylor’un bilimsel yönetimin  ilkeleri kitabındaki me‐
tinler incelenerek diğer görüş ve düşünceler dönemin olay ve olguları paralelinde irdelen‐
miştir.   
3. Katkı 
Taylor’un  kârlılık  ve  verimlilik  üzerine  kurulu  sistemi  işletmecilikte  ‘modern’  bir  sürecin 
orijinidir. Çünkü endüstrileşmenin bu  ‘doğum ağrıları’ modern  tıp, modern sanat ve mo‐
dern sporda olduğu gibi modern işletmecilikte ve birçok mesleki alanda karşımıza çıkmak‐
tadır. Bir makina mühendisi olan ve 1911’de yayımladığı kitabında  işlerin sistemliliği,  işçi‐
nin maksimum yetenekte çalışması, çalışanın ürettiğine göre ödüllendirilmesi, işlerin ölçme 
ve  değerlemeye  tabi  tutulması,  işin  en  iyi  sonuçlarını  almak  için  sürekli  eğitimi  ‘fabrika 
düzeni’  içinde tasarlaması Taylor yönteminin temel unsurlarıdır. Bu ritmik sistemde çalış‐
ma, baş ile eli diyalektik özelliğe bağlar. Bundan dolayı çalışma baş  ile eli birleştirerek şir‐
ketlerde parçalara ayırır. Taylor,   rule‐of‐thumb diyerek özelliğini ve işlevini kaybetmiş bir 
döngünün ya da sürecin doğal olarak inişe geçeceğini, entropiye uğrayacağını anlatmakta‐
dır. Dahası,  baş  ve  elin  bir  fabrika  düzeninde  uygulamaya  yansımalarını  tanıtlar.  Çünkü 
Taylor bir bilim adamı değil, uygulamacı olarak işlerin el yordamı ve duyular yoluyla içeriği‐
nin ya da görüngüsünün karşıtı şeklinde modernitenin markajında ölçümlemeye yönelmiş‐
tir. Doğaldır ki Taylor’un bir mühendis olması ölçmeye dayalı bir normu keşfetmesinde bu 
ayrıcalıklı durumu kendisine çekip alması  için sağlam bir gerekçedir.  İşletmecilikte olduğu 
gibi tıp biliminde de meslekten olmayanların mesleğe yaptıkları bu tür katkılar yadsınamaz. 
Çünkü  bir meslekte  ana  itki, meslekten  olmayanların  yaptıkları  katkılar  ile  ortaya  çıkar. 
Sözgelimi tıp biliminde anestezi, 16.yüzyılda tarihe Fransız cerrah olarak geçen Ambrosse 
Pare  tarafından  uygulandı.  Kanamayı  durdurmak  için  büyük  damarları  bağlayan  bir  bağ 
bulması onun bir ‘berber çırağı’ olarak yaptıklarını inkâra bizleri sürüklememelidir. Benzer 
şekilde müzikteki ses tınısını veren Perküsyon ise vücuda parmaklarla özel şekillerde vura‐
rak alınan sese göre organ ve boşlukların durumunu muayeneyi gerektirir ki bunun da bir 
şarap mahzeninde  varillere  vurarak  çıkan  sese  göre  doluluk  oranlarının  belirlenmesi  ile 
ortaya  çıktığını  söylemek  gerekir.  Aslında  bu  gibi  paraprofesyonel  (meslekten  olmayan) 
örnekler çok fazladır.   
Kuşkusuz  bir  entropi  sürecinde  aşınma  ve  çözülme  “üst  üste  binme”  ile  çizgisel  tarihin 
doğal sonucunu yansıtır nitelikte ele alınmalıdır. Çünkü bu birleştirici unsur, gözün hareketi 
ve bakışımlılığı hareket ve zamanın doğrusal koordinatlarında mekanik ve rasyonel uyum‐
da eriterek  ilkeli bir düzeni  inşa edici niteliktedir.  İşçilerin  çabalarını en yüksek  seviyeye 
çıkarmaya özendirmek için parça başı ödeme planı önermek ve kronometre kullanarak işin 
çeşitli unsurlarını zamana bağlamak Taylor’un  ileride yöntem haline geleceğini bilmeden; 
ancak, zihinsel olarak kavradığı ilkeli bir adımıdır. Bütün bunlar hareket ve zamanı belirli bir 
ölçme  derecesine  indirger.  Bu  ölçümleme  sisteminde  ‘…kadar  büyüklüğünde’,  ‘…kadar 
uzunluğunda’,  ‘…kadar  ağırlığında’  gibi  bir  söylem,  görüngüyü  dıştalayıp  çokluk  içindeki 
nicel olguların devreye girmesi anlamını  taşır. Modern  tıbbı belirgin kılan bu söylem kipi 
19.yüzyılın başında hekimlerin “neyiniz var?” sorusunu “nereniz ağrıyor?” sorusuna dönüş‐
türen kapsamlı bir gerekçedir. Bu durum hastanın hikâyesini dinlemeyi, belirli bir sempto‐
mun  ‘görünür’ gerçekliğinde aramaya dönüştürmüştür. O halde  işletmecilik perspektifin‐
den değerlendirdiğimizde Taylor’da bakış şekil değiştirmiştir. Taylor bakışımın şekil değişti‐
rişini 1912’de Philadelphia’da Midvale Steel Company’de ustabaşı olduğunda kavramıştı. 
Bu kavrama yöntemi üzerine önem atfetmek gerekir. Ancak el  ile yapılan bazı  işler kendi 
içinde alt bölümlere ayrılmakta ve fabrika zeminine dayalı hiyerarşiler yaratmaktadır. El ile

Page 463

17. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi 21‐23 Mayıs 2009 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İşletme Bölümü 

 

 

435

makina  arasındaki  ergonominin  ölçümlenebilir  ve  hesaplanabilirliği  yönetimde  bilimsel 
düşüncenin temel noktasıdır. Çünkü görüngü yerini ölçüm egzersizlerine bırakmıştır.  
Frederick W. Taylor  (1856–1915) 1870’lerin başında küçük bir makina yapım atölyesinde 
çırak  olarak  işe  başlayıp  ustabaşı  olduğunda  gözlemin  ne  derece  anlamlı  olduğunu 
deneyimlemişti. Bu deneyimin özünde verili hale getirilmiş hareket ve zamanın nicel ölçüt‐
leri  vardır.  Doğal  olarak  bu  deneyim  Taylor’u  işçileri  çalıştırmanın  ve  coşkulandırmanın 
zorluğunu algılayabilecek kadar iyi bir nicel gözlemci olmaya yöneltti. Taylor’un dile getir‐
dikleri başlı başına yönteminin ağırlık merkezini ortaya koymakta ve belirlenimci tasnifini 
vurgulamaktadır: “Doğal eğilimleriyle enerjik bir adam birkaç gün tembel birisiyle yanyana 
çalıştığında  şu mantığı  kabul  eder:  Tembel herif ancak  yarım  kadar  çalışıp benimle aynı 
parayı  alıyorsa  niçin  çok  çalışayım?”.  Cümlede  geçen  ‘tembel  herif’(mindless)  kavramı 
anahtar bir sözcüktür. Kuşkusuz  İngilizce’de mindless kavramını ahmak ya da sersem keli‐
meleriyle de Türkçe’ye çevirmek mümkün. Oysa Taylor, “tembel herif” demekle eril yapıyı 
vurgulayarak  fabrika düzenindeki montaj  çalışanlarına atıf  yapmaktadır. Ancak Taylor’un 
sorguladığı sadece bir fabrika düzenindeki eril zihniyet değil, iş ve çalışmanın tarihsel süreci 
boyunca kendisine atfedilen doğasındaki kesintisizliğe olan  inancının aşınma ve çözülme‐
siyle erilliğin doğasında  kavradığı  kesintidir. Taylor  zihninden geçirdiklerini  çalışanlarında 
tasarlamak  istediğinden  kitabına  hareket  ve  zaman  etütlerini  iki  kilit  kavramda  yansıttı: 
İnisiyatif (initiative) ve güdü (incentive). Bilimsel yönetimi adım adım yöntem haline geti‐
ren bu  iki kavram gerçekten de birbirine eşlik eder niteliktedir.  İşçilere hareket ve zaman 
serilerini uygulayarak onların  iş görevlerini tanımlamak, doğru  işçileri seçmek,  işçileri sis‐
tem içinde rasyonel uyumda tutmak için güdülemek, işçiler tarafından sabotaj ya da komp‐
lo  gibi  eğilimlerin  ortaya  çıkacağını  varsayarak  (hesap  ederek)  bölümleri  alt  bölümlere 
ayırıp gözetim ve denetim altında tutarak onları “sistematik asker” haline getirmek. Ancak 
Taylor’un emek ve sermayeyi barıştırmayı taahhüt ettiğinde kendisini ‘şarlatanlık’ ile fişle‐
yenlerin geniş bir kitleyi oluşturduğunu söylemek gerekir. Bu gerçek bir trajedidir. Özellikle 
1912’de Watertown  teçhizat  deposunda  işçileri  tahrik  eden  söylemler  toplu  grevler  ile 
kızgınlığın  boyutunun  ne  derece  yüksek  olduğunu  ortaya  koymaktadır.  1880’de  ABD’de 
kurulan Amerikan Makina Mühendisleri Birliği’ndeki  (ASME)  konferanslar,  seminerler  ve 
benzer etkinlikler yönetimin bilimselleşmesi yolunda atılan adımları ‘görünür’ hale getiren 
örgütlenmelerdir.  Tıbbın  klinik  tıp  ile  ‘görüneni’ okuyan uygulamaları  yönetim biliminde 
mühendislik normları ile ‘görünür’ hale gelmiştir. Dolayısıyla Taylor zihninden geçirdiklerini 
çalışanlarında göremediği  için kendisinde ortaya çıkan bu hayal kırıklığı, kendinde  içselle‐
şen bu deruni tutku ve modernitenin zuhur edişi onu aralıksız çalışmaya  iten dürtüsel bir 
‘kuvve’dir. 
4. Kapsam 
Bilimsel Yönetim Yaklaşımı 20. yüzyılın başında mühendislik normları ve tarihsel olguların 
rasyonelliğinde bir daha geriye dönüşü olmayacak yol içinde doğdu. Bilimsel yönetim gibi 
yönetim  süreci  ve bürokrasi  yaklaşımları da  sistemli  kuramlardır. Çünkü  sistemcilik hem 
soyut hem de  ilerletilemez yapıdadır. Bu soyut ve kapalı olanın kaynağında sistemli hale 
geleni yakalamak yatar. Oysa tüm kavramların kendinde barındırdığı varsayılan bir ilk kav‐
ramdan gerçeğin tümünü olduğu kadar olanaklı şeyleri de  içeren kavramlardan yola çıkıp 
geri kalanı çıkarımlar yoluyla bu ilk kavramdan türetmek gerekir ki işte bu durumda karşı‐
mıza Bilimsel Yönetim Yaklaşımı çıkar. Bu tarzda bir “üst üste binme” olgusunu düşünme 
gerekliği, yeni araştırma yolları açmak ve birçok toplumsal boyutu yoğunlaştıran bazı kav‐
ramlara ayrıcalık da tanımaktadır. O halde modernite olgusu kendi çevrimi içinde ve kendi‐
sine bağlı olmak kaydıyla diğer sistemleri türetir. Bu bağlamda olmak üzere Taylor okuma‐

Page 923

17. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi 21‐23 Mayıs 2009 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İşletme Bölümü 

 
895

Söz  konusu  korelasyon,  politik  yetinin  gelişmeye  açık  olduğu  ve  yöneticilik  deneyimi  ile 
birlikte değişim gösterebileceği şeklinde yorumlanabilir.  
6. SONUÇ VE ÖNERİLER 
Çalışma kapsamında, Türk yazınında henüz araştırılmamış bir konu olan Politik Yeti kavra‐
mına  ilişkin 2005 yılında Ferris, Treadway ve arkadaşları tarafından geliştirilen Politik Yeti 
Envanteri’nin  Türkçe’ye  standardizasyonu  gerçekleştirilmiştir.  Standardizasyon  çalışması 
ile ölçeğin dilsel ve kültürel eşdeğerliliği sağlanmış ve sonrasında farklı sektörlerde faaliyet 
gösteren 13’ü uluslararası 29  firmada, 155  çalışana uygulanmıştır. Anket uygulaması  so‐
nunda ölçeğin güvenirlik analizi yapılmış ve yüksek güvenirliliğe sahip olduğu anlaşılmıştır. 
Yapı geçerliliği ile ilgili olarak faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, Ferris, Treadway 
vd. tarafından belirtilen 4 alt boyutla uyumlu şekilde, sorular uygun faktörlere dağılmıştır. 
Her bir faktörün kendi içindeki güvenirlik değerleri, yeterli düzeydedir.  
Katılımcıların yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi demografik özellikleri politik yeti boyutları 
ile anlamlı bir ilişkiye sahip değildir. Ancak ast sayıları ve aynı pozisyondaki deneyim süre‐
leri  ile katılımcıların politik yetileri arasında bir  ilişki gözlenmektedir. Elde edilen korelas‐
yonlar, politik yetinin yöneticilik deneyimi ile birlikte gelişebileceği şeklinde yorumlanabilir.   
Örgütlerin politik özellikleri göz ardı edilmez bir gerçek olup, örgütsel amaçları gerçekleye‐
cek yöneticilerin belli özelliklere sahip olması beklenmektedir. Politik yeti, özellikle yöneti‐
cilerin  sahip olması beklenen yetenekler arasında  ifade edilmektedir. Türkçe’ye  tercüme 
edilen ve geçerlilik, güvenirliliği test edilen Politik Yeti Envanteri, Türk organizasyonları ve 
yöneticileri  açısından  önemli  bir  değerleme  aracı  olabilecektir.  Uluslararası  literatürde 
politik  yetinin  takım  performansına  (Ahearn,  Ferris  vd,  2005),  çalışan  reaksiyonlarına 
(Treadway, Hochwarter vd., 2004),  lider etkinliğine (Douglas vd., 2004), stres faktörlerine 
(Meurs, 2008) ve iş çıktılarına (Brouer, 2007) etkisi gibi birçok konuyla ilişkisi incelenmiş ve 
anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Türk yazınında henüz araştırılmamış bir kavram olan Poli‐
tik  Yeti’nin  yönetim‐organizasyon  ve örgütsel  davranış  araştırmacılarının  ilgisini  çekmesi 
umulmaktadır. Politik yetinin, bireysel ve kolektivist kültürlerde ne tür farklılıklar göstere‐
ceği bir araştırma konusu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca, Ferris, Davidson vd. (2005) 
tarafından  geliştirilebilir  bir  beceri  olarak  tanımlanan  politik  yetinin,  Türk  yöneticilerde 
geliştirilmesi  konusunda  oluşturulacak  eğitim  programlarının,  yönetim‐organizasyon  ve 
örgütsel davranış alanında pek çok bilimsel araştırmaya konu olması kaçınılmazdır. 
 
KAYNAKÇA  
Ahearn, K. K., G. R. Ferris, W. A. Hochwarter, C. Douglas, ve A. P. Ammeter (2004), “Leader Political 

Skill and Team Performance”, Journal of Management, 30, 309‐327. 
Ammeter, A. P., C. Douglas, W. L. Gardner, W. A. Hochwarter, ve G. R. Ferris (2002), “Toward a Po‐

litical Theory of Leadership”. The Leadership Quarterly, 13, 751‐796. 
Brislin, R. (1980), “Translation and Content Analysis of Oral and Written Materials”. Ed. H. C. Trian‐

dis, J. W. Berry, 1980 Handbook of Cross‐Cultural Psychology, Boston: Allyn & Bacon, 389‐444. 
Brouer, R. L. (2007), “The Role of Political Skill in the Leadership Process Work Outcomes Relation‐

ships”, Florida State University, Yayınlanmamış Doktora Tezi. 
Bryman,  A.  ve  D.  Cramer  (1997),  Quantitative  Data  Analysis  with  SPSS  for  Windows,  London: 

Routledge. 
Douglas, C. ve A. Ammeter (2004), “An Examination of Leader Political Skill and Its Effect on Ratings 

of Leader Effectiveness”, The Leadership Quarterly 15, 537‐550. 
Ferris, G. R., H. M. Berkson, D. M. Kaplan, D. C. Gilmore, M. R. Buckley, W. A. Hochwarter, et al 

(1999), “Development and Initial Validation of the Political Skill Inventory”, Chicago: Paper Pre‐
sented at the 59th Annual National Meeting of the Academy of Management.

Page 924

17. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi 21‐23 Mayıs 2009 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İşletme Bölümü 

 
896 

Ferris, G. R., P. L. Perrewe´, W. P. Anthony, ve D. C. Gilmore (2000), “Political Skill at Work”, Organ‐
izational Dynamics, 28, 25‐37. 

Ferris, G. R., L. A. Witt, ve W. A. Hochwarter (2001), “Interaction of Social Skill and General Mental 
Ability on Job Performance and Salary”, Journal of Applied Psychology, 86(6), 1075‐1082. 

Ferris, G.R., W. P. Anthony, R. W. Kolodinsky, D. C. Gilmore, ve M. G. Harvey (2002), “Development 
of Political Skill”, Ed. C. Wankel, ve R. DeFillippi, Research in Management Education and Devel‐
opment, Rethinking Management Education, Greenwich, CT: Information Age, 1, 3‐25. 

Ferris, G.R., S. L. Davidson, ve P. L. Perrewe  (2005a), Political Skill at Work:  Impact on Work Effec‐
tiveness,  

Mountain View, CA: Davis: Black Publishing. 
Ferris, G.R., D. C. Tredway, R. W. Kolodinsky, W. A. Hochwarter, C.  J. Kacmar, C. Douglas, ve D. D. 

Frink (2005b), “Development and Validation of the Political Skill Inventory”, Journal of Manage‐
ment, 31, 126‐152. 

Ferris, G.R., G. Blickle,  P. B.  Schneider,  J.  Kramer,  I.  Zettler,  J.  Solga, D. Noethen,  ve  J. A. Meurs 
(2008),  “Political  Skill  Construct  and  Criterion‐related  Validation:  A  Two‐study  Investigation”, 
Journal of Managerial Psychology, 23(7), 744‐771. 

Mayes, B.  T.  ve B. W. Allen  (1977),  “Toward  a Definition  of Organizational Politics”, Academy  of 
Management Review, 2, 672‐678. 

Meurs, J. (2008), “The Dispositional and Learned Behavior Prediction of Political Skill Dimensions and 
How Political Skill Affects  the Stress Process”, Florida State University, Yayınlanmamış Doktora 
Tezi. 

Mintzberg, H. (1983), Power in and Around Organizatons, Englewood Cliffs, NJ: Prentice‐Hall. 
Mintzberg, H.  (1985),  “The Organization  as  Political Arena”,  Journal  of Management  Studies,  22, 

133‐154. 
Treadway, D.C., W. A. Hochwarter, G. R. Ferris, C.  J. Kacmar, C. Douglas, A. P. Ammeter, ve M. R. 

Buckley  (2004),  “Leader Political Skill and Employee Reactions”, The Leadership Quarterly, 15, 
493‐513. 

Treadway, D.C., W. A. Hochwarter, C. Kacmar, ve G. R. Ferris (2005), “Political Will, Political Skill, and 
Political Behavior”, Journal of Organizational Behavior, 26, 229‐245.

Similer Documents